ମୋ ବାପା, ଯାହାଙ୍କୁ ମୁଁ ସ୍ନେହରେ ନାନା ଡାକେ, ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ପରେ କିଛି ବର୍ଷ ଆମ ସହିତ ରହିଥିଲେ । ମୁଁ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ଲେଖିଛି - ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ, ଗଣିତ ଓ ସଙ୍ଗୀତକୁ ଭଲ ପାଉଥିବା ଏପରି ଜଣେ ମଣିଷ, ଯାହାଙ୍କୁ ମୁଁ ଆଜି ବି ମନେପକାଏ ।

ସେହି ସମୟର ଆଉ ଗୋଟିଏ କଠିନ ଦିଗ ମଧ୍ୟ ଥିଲା: ସର୍ଜରୀ, ରିହାବିଲିଟେସନ୍ (ପୁନର୍ବାସ), ଆର୍ଥିକ ଚାପ, ମାନସିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଏବଂ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଜଣେ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ଦେଖାଶୁଣା କରିବାର ପରିଶ୍ରମ । ସେହି ସମୟ ଭିତରେ କୋଭିଡ୍ ସମୟ ମଧ୍ୟ ଆସିଥିଲା । ତାଙ୍କୁ ହରାଇବା ଓ ଆମ ପରିବାରର ସେହି ଅନୁଭବ, ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳା ଲେଖିବାକୁ ଚାହିଁବା ପଛର କିଛି କାରଣ ।

ମୁଁ ଏକଦମ୍ ମୂଳରୁ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ଚାହେଁ: ହାର୍ଟ ଆଟାକ୍, ବ୍ରେନ୍ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ଏବଂ କାର୍ଡିଆକ୍ ଆରେଷ୍ଟ—ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ କ’ଣ?

ଯଦି ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କାହାର ଜରୁରୀକାଳୀନ ସାହାଯ୍ୟ ଦରକାର

ଭାରତରେ ତୁରନ୍ତ 112 କୁ କଲ୍ କରନ୍ତୁ । ଡାକ୍ତରୀ ଏମର୍ଜେନ୍ସି ସାହାଯ୍ୟ ମାଗନ୍ତୁ । ଏହି ଲେଖା ପୂରା ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା ରୋଗର ଡାକ୍ତରୀ ନାମ ଖୋଜିବାରେ ସମୟ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ । ଭାରତର ଜାତୀୟ ପୋର୍ଟାଲ୍ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା ସମେତ ସମନ୍ୱିତ ଜରୁରୀକାଳୀନ ସହାୟତା ପାଇଁ 112 ନମ୍ବର ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛି । ଯଦି ଆପଣଙ୍କୁ ନିଜ ରାଜ୍ୟର ସରକାରୀ ଆମ୍ବୁଲାନ୍ସ ନମ୍ବର ଜଣାଅଛି (ଯେପରିକି ଓଡ଼ିଶାରେ 108 କିମ୍ବା ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ 108), ତେବେ ସେଥିରେ କଲ୍ କରନ୍ତୁ ।

  • ହାର୍ଟ ଆଟାକ୍‌ର ଆଶଙ୍କା:

    ଛାତିରେ ହଠାତ୍ ଅସ୍ୱାଭାବିକ ଚାପ, ଭାରୀପଣ, ଜଳାପୋଡ଼ା, ଚିପି ହେବା ଭଳି ଲାଗିବା କିମ୍ବା ଯନ୍ତ୍ରଣା ହେଲେ ତୁରନ୍ତ ଡାକ୍ତରଖାନାରେ ଏମର୍ଜେନ୍ସି ଯାଞ୍ଚ କରାନ୍ତୁ । ଏହି କଷ୍ଟ ଗୋଟିଏ ବା ଉଭୟ ହାତ, କାନ୍ଧ, ବେକ, ହନୁହାଡ଼ (jaw) ବା ତଳ ପାଟି, ପିଠି କିମ୍ବା ପେଟର ଉପର ଭାଗକୁ ବ୍ୟାପିପାରେ—ବିଶେଷ କରି ଯଦି ଏହା ସହିତ ନିଶ୍ୱାସ ନେବାରେ କଷ୍ଟ, ପ୍ରବଳ ଥଣ୍ଡା ଝାଳ, ବାନ୍ତି ଭାବ କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡ ବୁଲାଇବା ଥାଏ । ଖୁବ୍ ଅସହ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହେବା ଯାଏଁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଏବଂ ନିଜେ ଗାଡ଼ି ଚଳାଇ ହସ୍ପିଟାଲ୍ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ । AHA ସତର୍କତା ସଙ୍କେତ, NHS ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରାମର୍ଶ ।

  • ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍‌ର ଆଶଙ୍କା:

    ହଠାତ୍ ମୁହଁ ଗୋଟିଏ ପଟକୁ ବଙ୍କା ହୋଇଯିବା; ମୁହଁ, ହାତ ବା ଗୋଡ଼ ଅବଶ ଲାଗିବା ବା ଦୁର୍ବଳତା (ବିଶେଷ କରି ଶରୀରର ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ୱରେ); ହଠାତ୍ ବିଭ୍ରାନ୍ତ ହେବା, କଥା କହିବାରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟତା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟର କଥା ବୁଝିବାରେ ଅସୁବିଧା; ହଠାତ୍ ଗୋଟିଏ ବା ଦୁଇଟି ଆଖିର ଦୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି କମିଯିବା; ଚାଲିବାରେ ଭାରସାମ୍ୟ ବିଗିଡ଼ିଯିବା; କିମ୍ବା ବିନା କାରଣରେ ଅତି ପ୍ରବଳ ମୁଣ୍ଡବିନ୍ଧା । ଏହି ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ କିଛି ସମୟ ପରେ ଆପେ ଭଲ ହୋଇଗଲେ ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଏମର୍ଜେନ୍ସି କଲ୍ କରନ୍ତୁ । ସାହାଯ୍ୟ ଡାକିବାରେ ଡେରି ନକରି ମନେପକାଇ ଜଣାନ୍ତୁ ଯେ ରୋଗୀ ଶେଷ ଥର ପାଇଁ କେବେ ନୂଆ ଲକ୍ଷଣ ପୂର୍ବର ନିଜ ସାଧାରଣ ସ୍ଥିତିରେ ଥିଲେ (last known well) । ଯୋଗ୍ୟ ଜରୁରୀକାଳୀନ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର୍ମୀଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ବିନା ରୋଗୀଙ୍କୁ କୌଣସି ଖାଦ୍ୟ, ପାଣି ବା ପାଟିରେ ଔଷଧ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ—କାରଣ ଗିଳିବାର କ୍ଷମତା କମିଯାଇଥିଲେ ଖାଦ୍ୟ ଶ୍ୱାସନଳୀରେ ଅଟକି ଜୀବନ ପ୍ରତି ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ । ICMR ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀ, Stroke Foundation ।

  • ବୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ କାର୍ଡିଆକ୍ ଆରେଷ୍ଟ୍:

    ଯଦି ବୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତି ଡାକିବା ଓ କାନ୍ଧରେ ହାଲୁକା ଥପଥପାଇବା ପରେ ବି କୌଣସି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଉନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ନିଶ୍ୱାସ ନେଉନାହାନ୍ତି (କିମ୍ବା କେବଳ ଅନିୟମିତ ଭାବେ ନିଶ୍ୱାସ ଟାଣୁଛନ୍ତି (gasping)), ତେବେ ଫୋନ୍ ସ୍ପିକର୍‌ରେ ରଖି 112 କଲ୍ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ତୁରନ୍ତ CPR ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ । ସମ୍ଭବ ହେଲେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଏକ ଶକ୍ତ ଓ ସମତଳ ସ୍ଥାନରେ ପିଠି ତଳକୁ ରଖି ଶୁଆନ୍ତୁ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ନେବା ପାଇଁ ଛାତି ଦବାଇବାରେ ବିଳମ୍ବ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ । ଛାତିର ମଝି ଭାଗରେ ପ୍ରତି ମିନିଟ୍‌ରେ 100 ରୁ 120 ଥର, ଅତି କମରେ 5 ସେଣ୍ଟିମିଟର୍ (ପ୍ରାୟ 2 ଇଞ୍ଚ) ଗଭୀର ଭାବେ ଜୋର୍‌ରେ ଏବଂ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଦବାନ୍ତୁ (6 ସେମି ରୁ ଅଧିକ ଗଭୀର ଦବାନ୍ତୁ ନାହିଁ) । ପ୍ରତିଟି ଚାପ ପରେ ଛାତିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଉପରକୁ ଉଠିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ । ପୂର୍ବରୁ ତାଲିମ୍ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଫୋନ୍‌ରେ ଏମର୍ଜେନ୍ସି କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ କ୍ରମାଗତ ଛାତି ଦବାଇ ଚାଲନ୍ତୁ । କାହାକୁ AED ଆଣିବାକୁ କୁହନ୍ତୁ ଏବଂ ଯନ୍ତ୍ରର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମାନନ୍ତୁ । ନାଡ଼ି (pulse) ଖୋଜିବାରେ ସମୟ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ । AHA 2025 ବେସିକ୍ ଲାଇଫ୍ ସପୋର୍ଟ, Red Cross ପରାମର୍ଶ ।

କଲ୍ ଉଠାଇଥିବା କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ନିଜର ସଠିକ୍ ଠିକଣା କୁହନ୍ତୁ: ଗାଁ ବା ସାହିର ନାମ, ଜିଲ୍ଲା, ପାଖର କୌଣସି ଜଣାଶୁଣା ସ୍ଥାନ (landmark) ଏବଂ ଫେରନ୍ତା କଲ୍ ପାଇଁ ଫୋନ୍ ନମ୍ବର । କ’ଣ ଘଟିଛି, ବ୍ୟକ୍ତି ଡାକିଲେ ବା ଛୁଇଁଲେ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଉଛନ୍ତି କି ନାହିଁ ଏବଂ ସ୍ୱାଭାବିକ ନିଶ୍ୱାସ ନେଉଛନ୍ତି କି ନାହିଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଣାନ୍ତୁ । ଲକ୍ଷଣ କେତେବେଳେ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ବା ସେ ଶେଷ ଥର କେବେ ନୂଆ ଲକ୍ଷଣ ପୂର୍ବର ନିଜ ସାଧାରଣ ସ୍ଥିତିରେ ଥିଲେ, ତାହା କୁହନ୍ତୁ । ପରିବର୍ତ୍ତନ କେବେ ଦେଖିଲେ ଓ ସମୟ ଠିକ୍ ଜଣାନଥିଲେ ସେକଥା ମଧ୍ୟ ଜଣାନ୍ତୁ । ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଖରେ ରୁହନ୍ତୁ ଓ ଜରୁରୀ ସେବାର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମାନନ୍ତୁ । ଏହି ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ଏକ ସଚେତନତା ସୂଚୀ ମାତ୍ର; ଏହା ଆଧାରରେ ଘରେ ବସି କୌଣସି ଜରୁରୀ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଖାରଜ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ ।

ଭାରତରେ ପ୍ରଥମ ସାହାଯ୍ୟ

112: ଡାକ୍ତରୀ ଜରୁରୀ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ କଲ୍ କରନ୍ତୁ

ହାର୍ଟ ଆଟାକ୍‌ର ଆଶଙ୍କା

ଛାତି, ହାତ, ହନୁହାଡ଼ (jaw) ବା ପେଟର ଉପର ଭାଗରେ ଅସ୍ୱସ୍ଥି । ତୁରନ୍ତ ସାହାଯ୍ୟ ମାଗନ୍ତୁ । ନିଜେ ଗାଡ଼ି ଚଳାନ୍ତୁ ନାହିଁ ।

ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍‌ର ଆଶଙ୍କା

ହଠାତ୍ ହାତ ବା ଗୋଡ଼ରେ ଦୁର୍ବଳତା କିମ୍ବା ଅବଶ ଲାଗିବା, ପ୍ରାୟତଃ ଗୋଟିଏ ପଟେ । ନୂଆ ଲକ୍ଷଣ ପୂର୍ବର ସାଧାରଣ ସ୍ଥିତିର ସମୟ ଜଣାନ୍ତୁ । ଜରୁରୀ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର୍ମୀଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ବିନା ପାଟିରେ କିଛି ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ ।

ବୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରତିକ୍ରିୟାହୀନ + ନିଶ୍ୱାସ ନାହିଁ ବା ଅସ୍ୱାଭାବିକ

CPR + AED । ମିନିଟ୍‌ରେ 100-120 ଥର ଛାତି ଦବାନ୍ତୁ । ଅତି କମରେ 5 ସେମି; 6 ସେମିରୁ ଅଧିକ ନୁହେଁ । ଶକ୍ତ, ସମତଳ ସ୍ଥାନ ଭଲ; ସ୍ଥାନ ବଦଳାଇବା ପାଇଁ CPR ରେ ଡେରି କରନ୍ତୁ ନାହିଁ । କେବଳ ମଝିରେ ମଝିରେ ନିଶ୍ୱାସ ଟାଣିବା (gasping) ସ୍ୱାଭାବିକ ନିଶ୍ୱାସ ନୁହେଁ ।

108 ସେବାର ଉପଲବ୍ଧତା ସ୍ଥାନ ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନ ।

ବୁଝିବା ପାଇଁ ସାରାଂଶ: ବଛା ହୋଇଥିବା ଚେତାବନୀ ସଙ୍କେତ ଓ ପ୍ରଥମ ପଦକ୍ଷେପ; ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟର ସୂଚୀ ନୁହେଁ । ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲକ୍ଷଣ, CPR ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଓ ସର୍ତ୍ତ ଉପରେ ଅଛି । ଆଉ ଏକ ନମ୍ବର ଖୋଜିବା ପାଇଁ ସାହାଯ୍ୟରେ ଡେରି କରନ୍ତୁ ନାହିଁ । ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ପଢ଼ନ୍ତୁ ।

ତିନୋଟି ଶବ୍ଦ, ତିନୋଟି ଭିନ୍ନ ସମସ୍ୟା

ଘରେ କଥା ହେଲା ବେଳେ ଆମେ ପ୍ରାୟତଃ ଶୁଣୁ—’ହାର୍ଟ ଆଟାକ୍ ହୋଇଗଲା’, ‘ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ଆସିଗଲା’, କିମ୍ବା କେବଳ ‘BP ବଢ଼ିଯାଇଥିଲା’ । କିଛି ଗମ୍ଭୀର କଥା ଘଟିଛି ବୋଲି ବୁଝାପଡ଼େ ସତ, କିନ୍ତୁ ଶରୀର ଭିତରେ ପ୍ରକୃତରେ କ’ଣ ହେଲା, ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ ।

BP ର ଅର୍ଥ କେବଳ ବ୍ଲଡ୍ ପ୍ରେସର୍ (ରକ୍ତଚାପ) । କେବଳ ଏତିକି କହିଦେଲେ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଏମର୍ଜେନ୍ସି ବୁଝାପଡ଼େ ନାହିଁ ।

କିନ୍ତୁ ଏହି ତିନୋଟି ଜରୁରୀ ପରିସ୍ଥିତି ଭିତରେ ଥିବା ତଫାତ୍ ବୁଝିବା ଖୁବ୍ ଦରକାର । କାରଣ କେଉଁ ଅଙ୍ଗ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଛି, ସେଠାରେ ପ୍ରକୃତ ସମସ୍ୟା କ’ଣ ଏବଂ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆମକୁ କ’ଣ କରିବାକୁ ହେବ—ସବୁକିଛି ଅଲଗା । ହାର୍ଟ ଆଟାକ୍ ବେଳେ ରୋଗୀ ହୁଏତ ସଚେତ ଥାଇ କଥା କହୁଥାଇପାରନ୍ତି । ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ବେଳେ ଚେତା ଥାଇ ମଧ୍ୟ ହୁଏତ କଥା କହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ଆଉ କାର୍ଡିଆକ୍ ଆରେଷ୍ଟ୍ ବେଳେ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ, ବ୍ୟକ୍ତି ଅଚେତ ହୋଇପଡ଼ନ୍ତି ଏବଂ ତୁରନ୍ତ CPR ଦରକାର ହୁଏ । AHA ତୁଳନାତ୍ମକ ବିବରଣୀ, ASA ସତର୍କତା ସଙ୍କେତ ।

ହାର୍ଟ ଆଟାକ୍

ମୁଖ୍ୟ ସମସ୍ୟା
ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଅକ୍ସିଜେନ୍ ନମିଳିବା କାରଣରୁ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ମାଂସପେଶୀର ଏକ ଅଂଶ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ ।
ପାଖରେ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କ'ଣ ଦେଖିବେ
ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଦେଲେ ତୁରନ୍ତ ଏମର୍ଜେନ୍ସି ଯାଞ୍ଚ ଦରକାର; ବ୍ୟକ୍ତି ସଚେତ ଥାଇପାରନ୍ତି ।

ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍

ମୁଖ୍ୟ ସମସ୍ୟା
ରକ୍ତ ପ୍ରବାହରେ ବାଧା କିମ୍ବା ରକ୍ତସ୍ରାବ ଯୋଗୁଁ ମସ୍ତିଷ୍କର ତନ୍ତୁ ବିପଦରେ ପଡ଼େ ବା କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ ।
ପାଖରେ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କ'ଣ ଦେଖିବେ
ହଠାତ୍ ମସ୍ତିଷ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଲକ୍ଷଣ (ମୁହଁ ବଙ୍କା ହେବା, କଥା ବନ୍ଦ ହେବା); ଲକ୍ଷଣ କମିଗଲେ ମଧ୍ୟ ଡାକ୍ତରୀ ଯାଞ୍ଚ ଦରକାର ।

କାର୍ଡିଆକ୍ ଆରେଷ୍ଟ

ମୁଖ୍ୟ ସମସ୍ୟା
ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାବେ ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହୁଏ ।
ପାଖରେ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କ'ଣ ଦେଖିବେ
ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ନଦେଉଥିବା ଓ ସ୍ୱାଭାବିକ ନିଶ୍ୱାସ ନନେଉଥିବା ବୟସ୍କଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ CPR ଓ AED ସାହାଯ୍ୟ ଦରକାର ।

ଏହା ବୁଝିବାର ଏକ ସରଳ ଆରମ୍ଭ, ଘରେ ବସି ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ । ଏହି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ ଏକାଠି ମଧ୍ୟ ଘଟିପାରେ । ତଫାତ୍ ଜାଣିବା ଦ୍ୱାରା ଡାକ୍ତରୀ ସାହାଯ୍ୟ ମାଗିବା ବେଳେ ଆମେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝାଇପାରିବା ।

ଭାରତରେ ଡାକ୍ତରୀ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇବା

ପ୍ରଥମେ ଫୋନ୍ ନମ୍ବର ବିଷୟରେ ଗୋଟିଏ ଜରୁରୀ କଥା । ଜାତୀୟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ମିଶନ (NHM) 108 କୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଜରୁରୀକାଳୀନ ଆମ୍ବୁଲାନ୍ସ ସେବା ଏବଂ 102 କୁ ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳା ଓ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ପରିବହନ ସେବା ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି । ସବୁ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଗୋଟିଏ ନମ୍ବର ବଦଳରେ ଅନ୍ୟଟି କାମ କରେନାହିଁ । ସମଗ୍ର ଭାରତ ପାଇଁ 112 ମୁଖ୍ୟ ସମନ୍ୱିତ ନମ୍ବର । ଆମ୍ବୁଲାନ୍ସ ଓ ଡାକ୍ତରଖାନାର ସୁବିଧା ରାଜ୍ୟ ଓ ଅଞ୍ଚଳ ଅନୁଯାୟୀ ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ ।

ଡାକ୍ତରଖାନା ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ସାଧାରଣ OPD ଲାଇନ୍‌ରେ ନବସି ସିଧା Emergency ବା Casualty ୱାର୍ଡ଼କୁ ଯାଆନ୍ତୁ । OPD ର ଅର୍ଥ ଆଉଟ୍-ପେସେଣ୍ଟ ବିଭାଗ, ଯେଉଁଠି ଦୈନନ୍ଦିନ ରୋଗୀ ଦେଖାହୁଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, AIIMS ଭୁବନେଶ୍ୱର ନିଜର Casualty / Emergency ସେବାକୁ 24 ଘଣ୍ଟା ଉପଲବ୍ଧ ବୋଲି ଜଣାଇଛି । କିନ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଛୋଟ କ୍ଲିନିକ୍‌ରେ ସବୁ ସୁବିଧା ଥିବ ବୋଲି ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।

କେଉଁଠାକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍, ତାହା ଉପଲବ୍ଧ ସୁବିଧା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । ICMR ର ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀ ଅନୁଯାୟୀ CT Scan ଥିବା ଜିଲ୍ଲା ମୁଖ୍ୟ ଚିକିତ୍ସାଳୟ ବା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ଶୀଘ୍ର ରେଫର୍ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏହି ରେଫରାଲ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର୍ମୀମାନେ କରନ୍ତି । ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ବା ହାର୍ଟ ଆଟାକ୍‌ର ଆଶଙ୍କା ଅଛି ବୋଲି ଆମ୍ବୁଲାନ୍ସ ବା ହସ୍ପିଟାଲ୍‌ର ଏମର୍ଜେନ୍ସି ଟିମ୍‌କୁ ଜଣାଇ କେଉଁଠି ଯିବାକୁ ହେବ ପଚାରନ୍ତୁ । ପାଖର ସବୁ କ୍ଲିନିକ୍‌ରେ ଦରକାରୀ ସୁବିଧା ଅଛି ବୋଲି ଭାବନ୍ତୁ ନାହିଁ ।

ଯଦି ଆମ୍ବୁଲାନ୍ସ ତୁରନ୍ତ ଉପଲବ୍ଧ ନହୁଏ, ତେବେ ଏମର୍ଜେନ୍ସି ସେବା କିମ୍ବା ନିକଟସ୍ଥ ଡାକ୍ତରଖାନାକୁ ଗାଡ଼ିର ଅସୁବିଧା ବିଷୟରେ ଜଣାଇ ସବୁଠାରୁ ନିରାପଦ ଉପାୟ ପଚାରନ୍ତୁ । ରୋଗୀ ନିଜେ ଗାଡ଼ି ଚଳାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ପାଖରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ଲୋକ ଔଷଧ ତାଲିକା ବା ପୂର୍ବ ରିପୋର୍ଟ ଏକାଠି କରିପାରିବେ । କାଗଜପତ୍ର ଖୋଜିବା, ଖର୍ଚ୍ଚ ଯୋଗାଡ଼ କରିବା ବା ସବୁ ସମ୍ପର୍କୀୟ ପହଞ୍ଚିବା ଯାଏଁ ଏମର୍ଜେନ୍ସି କଲ୍‌କୁ ସ୍ଥଗିତ ରଖନ୍ତୁ ନାହିଁ ।

ଯଦି ବୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତି ଅଚେତ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ସ୍ୱାଭାବିକ ନିଶ୍ୱାସ ନେଉନାହାନ୍ତି, ତେବେ CPR ଓ AED କୁ ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରାଥମିକତା ଦିଅନ୍ତୁ । କେବଳ କାର୍ ଯୋଗାଡ଼ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ CPR ବନ୍ଦ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ । AHA 2025 ବେସିକ୍ ଲାଇଫ୍ ସପୋର୍ଟ ।

ହାର୍ଟ ଆଟାକ୍: ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ମାଂସପେଶୀକୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ତ ଦରକାର

ଆମ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ସାରା ଶରୀରକୁ ରକ୍ତ ପହଞ୍ଚାଏ । କିନ୍ତୁ କେବେ ଭାବିଛନ୍ତି—ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ନିଜ ମାଂସପେଶୀକୁ ରକ୍ତ ଓ ଅକ୍ସିଜେନ୍ କେଉଁଠୁ ମିଳେ? ଏଥିପାଇଁ ତା’ର ନିଜସ୍ୱ ରକ୍ତନଳୀ ଥାଏ, ଯାହାକୁ କୋରୋନାରୀ ଧମନୀ (coronary arteries) କୁହାଯାଏ ।

ଯଦି ଏଥିରେ ରକ୍ତ ପ୍ରବାହ କମିଯାଏ, ତେବେ ମାଂସପେଶୀକୁ ଆବଶ୍ୟକ ଅକ୍ସିଜେନ୍ ମିଳେନାହିଁ—ଏହାକୁ ଇସ୍କିମିଆ (ischaemia) କହନ୍ତି । ଆଉ ଏହି ଅଭାବ ଏତେ ଗୁରୁତର ହୁଏ ଏବଂ ଏତେ ସମୟ ରହେ ଯେ ମାଂସପେଶୀର କୋଷଗୁଡ଼ିକ ମରିବାକୁ ଲାଗନ୍ତି, ତାହାକୁ ଇନ୍‌ଫାର୍କସନ୍ (infarction) କୁହାଯାଏ । ଡାକ୍ତରୀ ଭାଷାରେ ହାର୍ଟ ଆଟାକ୍‌ର ଏହି ପ୍ରକୃତ ନାମ: ମାୟୋକାର୍ଡିଆଲ୍ ଇନ୍‌ଫାର୍କସନ୍ (Myocardial Infarction ବା MI) । NHLBI: ହାର୍ଟ ଆଟାକ୍, 2026 MI ର ସାର୍ବଜନୀନ ସଂଜ୍ଞା ।

ଗୋଟିଏ ସାଧାରଣ କାରଣ ହେଉଛି ଧମନୀ କାନ୍ଥରେ ଜମା ହୋଇଥିବା ପ୍ଲାକ୍ (plaque) ଫାଟି ରକ୍ତ ଜମାଟ ବାନ୍ଧିବା (clot) । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣ ମଧ୍ୟ ଥାଏ, ଯାହା ଆମେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଲେଖାରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବୁଝିବା । NHLBI: କାରଣ ।

ବର୍ତ୍ତମାନ ପାଇଁ ଏତିକି ମନେରଖିବା ଜରୁରୀ: ହାର୍ଟ ଆଟାକ୍ ହେବାର ଅର୍ଥ ନୁହେଁ ଯେ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଛି । ମାଂସପେଶୀ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହେଉଥିବା ବେଳେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ସଚେତ ରହିପାରନ୍ତି । ହାର୍ଟ ଆଟାକ୍ ଯୋଗୁଁ କାର୍ଡିଆକ୍ ଆରେଷ୍ଟ୍ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଦୁଇଟି ଯାକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୋଟିଏ କଥା ନୁହେଁ । AHA ତୁଳନା ।

ହାର୍ଟ ଆଟାକ୍ ଓ କାର୍ଡିଆକ୍ ଆରେଷ୍ଟ ଅଲଗା ସମସ୍ୟା

ହାର୍ଟ ଆଟାକ୍

ରକ୍ତ ଯୋଗାଣମାଂସପେଶୀ

ଆବଶ୍ୟକ ଅକ୍ସିଜେନ୍ ମିଳୁନାହିଁ । ବ୍ୟକ୍ତି ସଚେତ ଥାଇପାରନ୍ତି ।

କାର୍ଡିଆକ୍ ଆରେଷ୍ଟ

ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ପମ୍ପିଂଶରୀର

ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ ନାହିଁ ।

ହାର୍ଟ ଆଟାକ୍‌ରୁ ଆରେଷ୍ଟ ହୋଇପାରେ । ଦୁଇଟି ଏକା କଥା ନୁହେଁ ।

ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ସମସ୍ୟା ଏକାଠି ଘଟିପାରେ । ଏହି ବକ୍ସଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଧାରଣା ବୁଝାଏ; ପ୍ରକୃତ ରକ୍ତନଳୀ ବା ECG ନୁହେଁ । ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ପଢ଼ନ୍ତୁ ।

ହାର୍ଟ ଆଟାକ୍‌ର ଲକ୍ଷଣ ସିନେମା ଭଳି ହଠାତ୍ ଛାତି ଧରି ତଳେ ପଡ଼ିଯିବା ଭଳି ହେବା ଜରୁରୀ ନୁହେଁ । କିଛି ହାର୍ଟ ଆଟାକ୍ ହାଲୁକା ବା ଛାଡ଼ି ଛାଡ଼ି ହେଉଥିବା ଅସ୍ୱସ୍ଥିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ପୁରୁଷଙ୍କ ଭଳି ମହିଳାମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଛାତି ଯନ୍ତ୍ରଣା ସାଧାରଣ; ତା’ ସହିତ ନିଶ୍ୱାସ ନେବାରେ କଷ୍ଟ, ବାନ୍ତି ଭାବ, ପ୍ରବଳ ଝାଳ କିମ୍ବା ହାତ, କାନ୍ଧ, ବେକ, ହନୁହାଡ଼ (jaw), ପିଠି ବା ପେଟର ଉପର ଭାଗରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହୋଇପାରେ । ଏହାକୁ କେବଳ ‘ଗ୍ୟାସ୍’ ବା ‘ଏସିଡିଟି’ ଭାବି ନଜରଅନ୍ଦାଜ କରିବା ବିପଜ୍ଜନକ । NHLBI ଲକ୍ଷଣ, AHA ମହିଳାମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଲକ୍ଷଣ ।

ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍: ଜରୁରୀ ସମସ୍ୟା ମସ୍ତିଷ୍କରେ ରହିଛି

ଆମ ମସ୍ତିଷ୍କ ମଧ୍ୟ ଅକ୍ସିଜେନ୍ ଓ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ପାଇଁ ରକ୍ତ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ । ମସ୍ତିଷ୍କର କୌଣସି ଅଂଶକୁ ରକ୍ତ ନେଉଥିବା ନଳୀରେ ବାଧା ଉପୁଜିଲେ ଯେଉଁ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ହୁଏ, ତାହାକୁ ଇସ୍କିମିକ୍ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ (ischaemic stroke) କୁହାଯାଏ । ଆଉ ଯଦି ରକ୍ତନଳୀ ଫାଟି ରକ୍ତସ୍ରାବ ହୁଏ, ତେବେ ତାହା ହେମୋରେଜିକ୍ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ (haemorrhagic stroke) । ASA: ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍‌ର ପ୍ରକାରଭେଦ ।

ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍: ରକ୍ତ ପ୍ରବାହରେ ବାଧା ବା ରକ୍ତସ୍ରାବ

ଇସ୍କିମିକ୍ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍

ରକ୍ତ ଯୋଗାଣରେ ବାଧା ହୁଏ ।

ହେମୋରେଜିକ୍ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍

ରକ୍ତନଳୀ ଫାଟି ରକ୍ତସ୍ରାବ ହୁଏ ।

ଘରେ କେବଳ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖି ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍‌ର ପ୍ରକାର ଜାଣିହେବ ନାହିଁ ।

ବାଧା ଓ ରକ୍ତସ୍ରାବ ଅଲଗା ପ୍ରକ୍ରିୟା । ଡାକ୍ତରୀ ଯାଞ୍ଚ ଓ ସ୍କାନ୍ ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଚିତ୍ରଟି ପ୍ରକୃତ ଅଙ୍ଗର ମାନଚିତ୍ର ନୁହେଁ । ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ପଢ଼ନ୍ତୁ ।

ଏହି ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଲଗା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବୁଝାଏ । ଚିକିତ୍ସା ମଧ୍ୟ ଏକା ନୁହେଁ । ପ୍ରକାର ଜାଣିବା ପାଇଁ ଡାକ୍ତରୀ ପରୀକ୍ଷା ଏବଂ ସାଧାରଣତଃ ମୁଣ୍ଡର CT Scan ବା MRI ଦରକାର । କେବଳ ଲକ୍ଷଣ ଶୁଣି ଚିକିତ୍ସା ବାଛିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ASA: ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ପରୀକ୍ଷା ।

ମସ୍ତିଷ୍କର କେଉଁ କାମ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଛି, ତାହା ଉପରେ ଲକ୍ଷଣ ନିର୍ଭର କରେ । ଚାଲିବା କ୍ଷମତା ବଦଳିପାରେ, କିନ୍ତୁ କଥା କହିବା, ଅନ୍ୟର କଥା ବୁଝିବା, ଦୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି, ଭାରସାମ୍ୟ ବା ସମନ୍ୱୟ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇପାରେ । ସବୁ ଚିହ୍ନ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ଦେଖାଦେବା ଜରୁରୀ ନୁହେଁ । ICMR ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀ ।

ଏହି କାରଣରୁ “ପାରାଲିସିସ୍” (ପକ୍ଷାଘାତ) ଏବଂ “ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍” କୁ ଗୋଟିଏ ବୋଲି ଭାବିବା ଅନୁଚିତ୍ । ପାରାଲିସିସ୍ ମାଂସପେଶୀର କାମ କରିବା କ୍ଷମତା ହରାଇବାକୁ ବୁଝାଏ ଏବଂ ଏହାର ଅନେକ କାରଣ ଥାଇପାରେ । ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ତାହାର ଏକ କାରଣ, କିନ୍ତୁ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍‌ରେ କଥା ବନ୍ଦ ହେବା ବା ଦୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି କମିବା ମଧ୍ୟ ଘଟିପାରେ, ଯେଉଁଠି ହୁଏତ ସ୍ପଷ୍ଟ ହାତ-ଗୋଡ଼ ଅବଶ ହେବା ଦେଖାଯାଇନପାରେ । ହଠାତ୍ ଦେଖାଦେଇଥିବା ସ୍ନାୟୁଗତ ଲକ୍ଷଣକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ପାଇଁ ପାରାଲିସିସ୍ ହେବା ଯାଏଁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ । MedlinePlus: ପାରାଲିସିସ୍ ।

ମନେରଖିବା ପାଇଁ FAST କିମ୍ବା BE-FAST ସଙ୍କେତ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । ICMR ର କାର୍ଯ୍ୟପ୍ରଣାଳୀରେ BE-FAST ରହିଛି: Balance (ଭାରସାମ୍ୟ), Eyes (ଆଖି ବା ଦୃଷ୍ଟି), Face (ମୁହଁ ବଙ୍କା ହେବା), Arms (ହାତ ଦୁର୍ବଳ ହେବା), Speech (କଥା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହେବା) ଏବଂ Time (ତୁରନ୍ତ ସାହାଯ୍ୟ ଲୋଡ଼ିବାର ସମୟ) । ଏହା ବିପଦ ଚିହ୍ନିବାର ସଙ୍କେତ, କୌଣସି ଗୋଟିଏ ସାଧାରଣ ଦେଖାଗଲେ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ନାହିଁ ବୋଲି ପ୍ରମାଣ କରିବାର ପରୀକ୍ଷା ନୁହେଁ ।

ଏମର୍ଜେନ୍ସି ଟିମ୍ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ତଥ୍ୟ ବିଶେଷ ଦରକାରୀ: ରୋଗୀ ଶେଷ ଥର ପାଇଁ କେବେ ନୂଆ ଲକ୍ଷଣ ପୂର୍ବର ନିଜ ସାଧାରଣ ସ୍ଥିତିରେ ଥିଲେ (last known well)? ଏଠାରେ “ସ୍ୱାଭାବିକ” ଅର୍ଥ ନୂଆ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଦେବା ପୂର୍ବର ସାଧାରଣ ସ୍ଥିତି । ନିଦରୁ ଉଠିବା ବେଳେ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଗଲେ, ତାର ଅର୍ଥ ନୁହେଁ ଯେ ସେତିକିବେଳେ ହିଁ ରୋଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ଶେଷ ଥର ସ୍ୱାଭାବିକ ଥିବା ସମୟ, କେତେବେଳେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଗଲା ତାହା ଜଣାନ୍ତୁ । ସମୟ ଠିକ୍ ଭାବେ ମନେପକାଇବା ପାଇଁ କଲ୍ କରିବା ବା ଡାକ୍ତରଖାନା ଯିବାରେ ଡେରି କରନ୍ତୁ ନାହିଁ । ICMR ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ କାର୍ଯ୍ୟପ୍ରଣାଳୀ ।

କାର୍ଡିଆକ୍ ଆରେଷ୍ଟ: ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ ବନ୍ଦ ହୋଇଯିବା

କାର୍ଡିଆକ୍ ଆରେଷ୍ଟ୍‌ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ଏତେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାବେ ରକ୍ତ ପମ୍ପ କରିପାରୁନାହିଁ ଯେ ଶରୀରରେ ସଞ୍ଚାଳନ ଜାରି ରହିପାରିବ । ମସ୍ତିଷ୍କ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଙ୍ଗକୁ ରକ୍ତ ଯୋଗାଣ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତି ଡାକିଲେ ବା ଛୁଇଁଲେ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ । ହୃଦ୍‌ସ୍ପନ୍ଦନର ତାଳରେ ବିପଜ୍ଜନକ ଗଡ଼ବଡ଼ (arrhythmia) ଏହାର ଏକ ବଡ଼ କାରଣ, କିନ୍ତୁ ସାହାଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ସଠିକ୍ କାରଣ ଜାଣିବା ଜରୁରୀ ନୁହେଁ । NHLBI: କାର୍ଡିଆକ୍ ଆରେଷ୍ଟ ।

ସେଥିପାଇଁ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାହୀନ ହେବା ଏବଂ ସ୍ୱାଭାବିକ ନିଶ୍ୱାସ ନହେବା ଏକାଠି ଦେଖାଗଲେ ତୁରନ୍ତ ପଦକ୍ଷେପ ବଦଳିଯାଏ । କେବଳ ଅନିୟମିତ ଭାବେ ନିଶ୍ୱାସ ଟାଣିବା (gasping) ସ୍ୱାଭାବିକ ନିଶ୍ୱାସ ନୁହେଁ । ଏଭଳି ସ୍ଥିତିରେ ତୁରନ୍ତ 112 କଲ୍ କରିବା, CPR ଆରମ୍ଭ କରିବା ଏବଂ ଉପଲବ୍ଧ ହେବା ମାତ୍ରେ AED ବ୍ୟବହାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ପୂର୍ବରୁ ହାର୍ଟ ଆଟାକ୍ ହୋଇଥିଲା କି ନାହିଁ, ତାହା ପ୍ରମାଣ କରିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରାଯାଏ ନାହିଁ । ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ସଚେତ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ସ୍ୱାଭାବିକ ନିଶ୍ୱାସ ନେଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଛାତି ଦବାଇବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ । AHA 2025 ବେସିକ୍ ଲାଇଫ୍ ସପୋର୍ଟ ।

AED (Automated External Defibrillator) ଏପରି ଏକ ଯନ୍ତ୍ର ଯାହା ହୃତ୍‌ସ୍ପନ୍ଦନର ତାଳ ଯାଞ୍ଚ କରି ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ୍ ଶକ୍ ଦେବା ଦରକାର କି ନାହିଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଏ । କାର୍ଡିଆକ୍ ଆରେଷ୍ଟ୍‌ର ସବୁ ସ୍ଥିତିରେ ଶକ୍ କାମ କରେନାହିଁ । ମେସିନ୍ ଏବଂ ଏମର୍ଜେନ୍ସି କଲ୍ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମାନନ୍ତୁ; ଶକ୍ ପରାମର୍ଶ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ କ୍ରମାଗତ CPR ଚାଲୁ ରଖନ୍ତୁ । ଆନୁଷ୍ଠାନିକ CPR ତାଲିମ୍ ନିଶ୍ଚୟ ଉପକାରୀ, କିନ୍ତୁ ତାଲିମ୍ ନାହିଁ ବୋଲି ଉପରୋକ୍ତ ଜରୁରୀ ପଦକ୍ଷେପରେ ବିଳମ୍ବ ହେବା ଅନୁଚିତ୍ । Red Cross: AED ବ୍ୟବହାର ।

ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ପରିବାର କଲ୍ୟାଣ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ମଧ୍ୟ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କେବଳ ଛାତି ଦବାଇବା ଉପରେ ଆଧାରିତ CPR (compression-only CPR) କୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିଛନ୍ତି । ଜଣେ ଯୋଗ୍ୟ ଟ୍ରେନର୍‌ଙ୍କ ସହ ଅଭ୍ୟାସ ଏହି କଥାଗୁଡ଼ିକୁ କାମରେ ଲଗାଇବାର ଦକ୍ଷତା ଗଢ଼ିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରେ । ଏହି ଛୋଟ ପରିଚୟରେ ପ୍ରାଣରକ୍ଷାର ସବୁ ପରିସ୍ଥିତି ଆଲୋଚନା ହୋଇନାହିଁ । ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟର CPR ସଚେତନତା ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀ ।

ଡାକ୍ତରୀ ଫାଇଲ୍‌ର କିଛି ଜଣାଶୁଣା ଶବ୍ଦ

ମନେକରନ୍ତୁ ଡାକ୍ତରୀ ରିପୋର୍ଟରେ “ACS” ଲେଖାଅଛି, କିମ୍ବା ଡାକ୍ତର କହିଲେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ECG କିମ୍ବା ଗିଳିବା ପରୀକ୍ଷା (swallowing screen) ଦରକାର । ସେମାନେ ପ୍ରକୃତରେ କ’ଣ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି? କେବଳ ଡାକ୍ତରୀ ନାମ ଘୋଷିବା ଅପେକ୍ଷା ତା’ ପଛର ପ୍ରଶ୍ନ ବୁଝିବା ଅଧିକ ଲାଭଦାୟକ ।

ECG

ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ବୈଦ୍ୟୁତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ରେକର୍ଡିଂ ।

ପରିବାର କ'ଣ ବୁଝିବା ଉଚିତ୍

ଏହା ଜରୁରୀ ସମସ୍ୟା ଚିହ୍ନିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । କିନ୍ତୁ ପ୍ରଥମ ECG ସ୍ୱାଭାବିକ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ହାର୍ଟ ଆଟାକ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖାରଜ ହୁଏନାହିଁ । ଡାକ୍ତରୀ ଟିମ୍ ଏହାକୁ କିଛି ସମୟ ପରେ ପୁଣି ଯାଞ୍ଚ କରିପାରନ୍ତି ।

ଟ୍ରୋପୋନିନ୍ (Troponin)

ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ମାଂସପେଶୀ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ ରକ୍ତକୁ ନିର୍ଗତ ହେଉଥିବା ପ୍ରୋଟିନ୍ ମାପିବାର ରକ୍ତ ପରୀକ୍ଷା ।

ପରିବାର କ'ଣ ବୁଝିବା ଉଚିତ୍

ଏହାର ସ୍ତର ବଢ଼ିବାର ଅନେକ କାରଣ ଥାଇପାରେ । ଲକ୍ଷଣ ଆରମ୍ଭ ହେବାର ତୁରନ୍ତ ପରେ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରଥମ ପରୀକ୍ଷାରେ ଏହା ବଢ଼ିନଥାଇପାରେ । ଡାକ୍ତରମାନେ ଲକ୍ଷଣ ଓ ECG ସହିତ ଏହାକୁ ମିଳାଇ ଦେଖନ୍ତି ଏବଂ ପୁଣି ରକ୍ତ ନମୁନା ନେବା ଦରକାର ହୋଇପାରେ । ପୁଣି ନମୁନା କେବେ ଦରକାର ହେବ, ତାହା ପରୀକ୍ଷାର ପ୍ରକାର ଓ ଲକ୍ଷଣ କେବେ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ତାହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ରିପୋର୍ଟ ନର୍ମାଲ୍ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିପଦମୁକ୍ତ ବୋଲି ଭାବନ୍ତୁ ନାହିଁ ।

ACS ବା ଏକ୍ୟୁଟ୍ କୋରୋନାରୀ ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ୍ (acute coronary syndrome)

ଏକ ବ୍ୟାପକ ନାମ ଯେଉଁଥିରେ STEMI, NSTEMI ଏବଂ ଅନଷ୍ଟେବଲ୍ ଆଞ୍ଜାଇନା (unstable angina) ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

ପରିବାର କ'ଣ ବୁଝିବା ଉଚିତ୍

ACS ଏବଂ MI ଜଡ଼ିତ ଶବ୍ଦ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକା ନୁହେଁ । Unstable angina ରେ ତୀବ୍ର ଇସ୍କିମିଆ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ acute infarction ର ପ୍ରମାଣ ନଥାଏ । ଏଥିରେ ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଡାକ୍ତରୀ ଯାଞ୍ଚ ଦରକାର । କେବଳ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଥମ ପରୀକ୍ଷା ସ୍ୱାଭାବିକ ଆସିଲେ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ହୁଏନାହିଁ ।

STEMI ଏବଂ NSTE-ACS / NSTEMI

STEMI ହାର୍ଟ ଆଟାକ୍‌ର ଏକ ପ୍ରକାର, ଯେଉଁଥିରେ ECG ରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ST elevation ଦେଖାଯାଏ । NSTE-ACS ଭିତରେ NSTEMI ଓ unstable angina ରହିଛି ।

ପରିବାର କ'ଣ ବୁଝିବା ଉଚିତ୍

ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ଚିକିତ୍ସାର ଦିଗ ବାଛିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । କେବଳ ଗୋଟିଏ ECG ଦେଖି କେତେ କ୍ଷତି ହୋଇଛି ଜାଣିହେବ ନାହିଁ । ST elevation ନଥିଲେ ସମସ୍ୟା ସାମାନ୍ୟ ବୋଲି ଭାବନ୍ତୁ ନାହିଁ ।

ମସ୍ତିଷ୍କର CT Scan ବା MRI

ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ଯାଞ୍ଚ ପାଇଁ ସ୍କାନ୍, ଯେଉଁଥିରେ ରକ୍ତସ୍ରାବ ଅଛି କି ନାହିଁ ତାହା ଜଣାପଡ଼େ ।

ପରିବାର କ'ଣ ବୁଝିବା ଉଚିତ୍

ଡାକ୍ତରୀ ଟିମ୍ ଲକ୍ଷଣ ଓ ଶାରୀରିକ ପରୀକ୍ଷା ସହିତ ସ୍କାନ୍ ରିପୋର୍ଟକୁ ଯୋଡ଼ି ଦେଖନ୍ତି । କେବଳ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖି ପରିବାର ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍‌ର ପ୍ରକାରଭେଦ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ ।

ଥ୍ରୋମ୍ବୋଲାଇସିସ୍ (Thrombolysis)

ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରୋଗୀଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ରକ୍ତ ଜମାଟ (clot) ଘୋଳାଇବା ପାଇଁ ଦିଆଯାଉଥିବା ଔଷଧ ।

ପରିବାର କ'ଣ ବୁଝିବା ଉଚିତ୍

ଏହା ଉପଯୁକ୍ତ କି ନାହିଁ, ତାହା ରୋଗୀଙ୍କ ଅବସ୍ଥା, ଲକ୍ଷଣ ଆରମ୍ଭ ହେବାର ସମୟ ଓ ଡାକ୍ତରୀ ଯାଞ୍ଚରେ ଜଣାପଡ଼ିଥିବା ତଥ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । ରକ୍ତସ୍ରାବ ଜନିତ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ପାଇଁ ଏହା ବ୍ୟବହାର ହୁଏନାହିଁ ଏବଂ ଏହା ଘରେ ଦିଆଯିବା ଭଳି ଔଷଧ ନୁହେଁ ।

ବଡ଼ ରକ୍ତନଳୀରେ ବାଧା ଯୋଗୁଁ ଇସ୍କିମିକ୍ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ହୋଇଥିବା କିଛି ନିର୍ବାଚିତ ରୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ସୁବିଧା ଥିବା ବିଶେଷଜ୍ଞ କେନ୍ଦ୍ରରେ କ୍ୟାଥେଟର ଦ୍ୱାରା ଜମାଟ ବାହାର କରାଯାଇପାରେ । ଏହାକୁ mechanical thrombectomy କୁହାଯାଏ ।

PCI, ଆଞ୍ଜିଓପ୍ଲାଷ୍ଟି ଏବଂ ଷ୍ଟେଣ୍ଟ୍ (Stent)

କ୍ୟାଥେଟର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା କୋରୋନାରୀ ଧମନୀ ଖୋଲାଯାଇପାରେ; ଏଥିରେ ପ୍ରାୟତଃ ଛୋଟ ଜାଲି ଭଳି ନଳୀ (stent) ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ।

ପରିବାର କ'ଣ ବୁଝିବା ଉଚିତ୍

ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡକୁ ରକ୍ତ ଚଳାଚଳ ଫେରାଇ ଆଣିବାର ଏହା ଏକ ଉପାୟ । ଛାତି ଯନ୍ତ୍ରଣାର ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଷ୍ଟେଣ୍ଟ୍ ଦରକାର ହୁଏନାହିଁ; ଏହା ଡାକ୍ତରୀ ଟିମ୍ ସ୍ଥିର କରନ୍ତି ।

ଗିଳିବା ପରୀକ୍ଷା (Swallowing screen ବା assessment)

ରୋଗୀଙ୍କ ଗିଳିବା କ୍ଷମତା ନିରାପଦ ଅଛି କି ନାହିଁ ତାହା ତାଲିମପ୍ରାପ୍ତ କର୍ମଚାରୀ ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତି; ଏହି ଅସୁବିଧାକୁ ଡିସଫେଜିଆ (dysphagia) କୁହାଯାଏ ।

ପରିବାର କ'ଣ ବୁଝିବା ଉଚିତ୍

ରୋଗୀ ଚେତାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ, ପାଣି ବା ଔଷଧ ଦେବା ନିରାପଦ ନହୋଇପାରେ । ଘରେ ପାଣି ପିଆଇ ନିଜେ ଏହି ପରୀକ୍ଷା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ ।

କୋରୋନାରୀ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ 2025 ACS ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀ ଓ NHLBI ଚିକିତ୍ସା ବିବରଣୀ ଦେଖନ୍ତୁ । ଗିଳିବାର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ Canadian Stroke Best Practices, ପୁନର୍ବାର ଟ୍ରୋପୋନିନ୍ ନମୁନା ପାଇଁ 2025 ACS guideline, 3.1.2, ଏବଂ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଇଁ ASA ଚିକିତ୍ସା ବିବରଣୀ ରହିଛି ।

ଏହି ପରୀକ୍ଷାଗୁଡ଼ିକ କ'ଣ ଜାଣିବା ପାଇଁ?

ହାର୍ଟ ଆଟାକ୍‌ର ଆଶଙ୍କା

ECG + ଟ୍ରୋପୋନିନ୍

କେବଳ ପ୍ରଥମ ECG ରୁ ହାର୍ଟ ଆଟାକ୍ ଖାରଜ ହୁଏନାହିଁ ।

ପ୍ରଥମ ଟ୍ରୋପୋନିନ୍ ସ୍ୱାଭାବିକ ଆସିପାରେ । ପୁଣି ରକ୍ତ ନମୁନା ଦରକାର ହୋଇପାରେ ।

ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍‌ର ଆଶଙ୍କା

ମସ୍ତିଷ୍କର CT / MRI

ସ୍କାନ୍ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍‌ର ପ୍ରକାର ଯାଞ୍ଚରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

ରୋଗୀଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ଓ ଡାକ୍ତରୀ ଯାଞ୍ଚ ଜରୁରୀ । ଏହା ଘରେ ପରୀକ୍ଷା କରିବାର ସୂଚୀ ନୁହେଁ ।

ଜରୁରୀକାଳୀନ ଟିମ୍ ବ୍ୟବହାର କରିପାରୁଥିବା କିଛି ପରୀକ୍ଷାର ଉଦାହରଣ । ସବୁ ରୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏକା ପରୀକ୍ଷା ବା ସ୍କ୍ରିନିଂ ପରାମର୍ଶ ନୁହେଁ । ଶବ୍ଦକୋଷରେ ସୀମାବଦ୍ଧତା ପଢ଼ନ୍ତୁ । ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ପଢ଼ନ୍ତୁ ।

ଚିକିତ୍ସା କରୁଥିବା ଡାକ୍ତରଙ୍କୁ ଏକ ଉପଯୋଗୀ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିପାରିବେ: “ଏହି ପରୀକ୍ଷାରୁ ଆମେ କ’ଣ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛୁ ଏବଂ ଏହାର ଫଳାଫଳ ଚିକିତ୍ସାରେ କ’ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବ?” ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା ବୁଝିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, ଚିକିତ୍ସା ସ୍ଥାନ ନିଏନାହିଁ ।

TIA (Transient Ischaemic Attack): ରକ୍ତ ପ୍ରବାହ ସାମୟିକ ଭାବେ ବନ୍ଦ ହେବା ଯୋଗୁଁ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ଦେଖାଦେଉଥିବା ସ୍ନାୟୁଗତ ଲକ୍ଷଣ । ଲୋକେ ବେଳେବେଳେ ଏହାକୁ ‘ମିନି-ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍’ କହି ଅଣଦେଖା କରିଦିଅନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଲକ୍ଷଣ କିଛି ସମୟ ପରେ ଭଲ ହୋଇଗଲେ ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଯାଞ୍ଚ ଦରକାର । ଏହା TIA ଥିଲା ନା ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍, ତାହା କେବଳ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖି ପରିବାର ସ୍ଥିର କରିପାରିବେ ନାହିଁ । ଆଧୁନିକ ସଂଜ୍ଞାରେ TIA ଓ ଇସ୍କିମିକ୍ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ଭିତରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କରିବା ବେଳେ ମସ୍ତିଷ୍କ କୋଷ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି କି ନାହିଁ, ତାହା ଦେଖାଯାଏ । ଅଳ୍ପ ସମୟର ଲକ୍ଷଣ କମିଯିବା ପରେ ବି MRIରେ ନୂଆ ଇନ୍‌ଫାର୍କସନ୍ ଦେଖାଯାଇପାରେ; ସେହି ଘଟଣାକୁ TIA ନୁହେଁ, ଇସ୍କିମିକ୍ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ କୁହାଯାଏ । ଡାକ୍ତରୀ ଯାଞ୍ଚ ଓ ଆବଶ୍ୟକ ସ୍କାନ୍ ଏହା ବୁଝିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । TIA ପରେ ପରେ ଆଉ ଏକ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ପ୍ରଥମ କିଛି ଘଣ୍ଟା ଓ ଦିନରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଥାଏ । ତେଣୁ ତୁରନ୍ତ ଡାକ୍ତରୀ ପରାମର୍ଶ ନିହାତି ଜରୁରୀ । କେଉଁ ସ୍କାନ୍ ଦରକାର ଡାକ୍ତରୀ ଟିମ୍ ବାଛନ୍ତି; ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍କାନ୍ ଯୋଗାଡ଼ କରିବା ପାଇଁ ସାହାଯ୍ୟରେ ଡେରି କରନ୍ତୁ ନାହିଁ । ASA: TIA ବିବରଣୀ ।

ହାର୍ଟ ଫେଲିୟର୍ (Heart failure): ଏହାର ଅର୍ଥ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବନ୍ଦ ହୋଇଯିବା ନୁହେଁ । ଏଥିରେ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ଶରୀରର ଆବଶ୍ୟକତା ମୁତାବକ ରକ୍ତ ଭରିବା କିମ୍ବା ପମ୍ପ କରିବାରେ ଅସୁବିଧାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଏ । ଏହା ଧୀରେ ଧୀରେ ବିକଶିତ ହୋଇପାରେ କିମ୍ବା ହଠାତ୍ ଦେଖାଦେଇପାରେ; ଡାକ୍ତରୀ ଚିକିତ୍ସା ଦରକାର । ଏହା କାର୍ଡିଆକ୍ ଆରେଷ୍ଟ୍ ଠାରୁ ଭିନ୍ନ, ଯଦିଓ ଦୁଇଟି ସ୍ଥିତି ଜଡ଼ିତ ହୋଇପାରେ । NHLBI: ହାର୍ଟ ଫେଲିୟର୍ ।

ଆଞ୍ଜାଇନା (Angina): ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ମାଂସପେଶୀକୁ ଆବଶ୍ୟକ ଅକ୍ସିଜେନ୍‌ଯୁକ୍ତ ରକ୍ତ ନମିଳିବା କାରଣରୁ ଛାତିରେ ହେଉଥିବା ଯନ୍ତ୍ରଣା ବା ଅସ୍ୱସ୍ଥି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଛାତି ଯନ୍ତ୍ରଣାର ନାମ ଆଞ୍ଜାଇନା ନୁହେଁ । ଏହାକୁ ଘରେ ବସି ‘ସାମାନ୍ୟ ଆଞ୍ଜାଇନା’ ଭାବି ନଜରଅନ୍ଦାଜ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ । NHLBI: ଆଞ୍ଜାଇନା ।

ଜରୁରୀ ପରିସ୍ଥିତି ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଚିକିତ୍ସା ଏକା ନୁହେଁ

ଏହି ଆଲୋଚନାରେ ‘ରକ୍ତ ଜମାଟ’ (clot) ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ହୁଏତ ମନକୁ ଆସିପାରେ ଯେ ଏପରି କିଛି ଗୋଟିଏ ଔଷଧ ଅଛି ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ କାମରେ ଆସିବ ।

କିନ୍ତୁ ଏହା ନିରାପଦ ଚିନ୍ତାଧାରା ନୁହେଁ । ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ରକ୍ତସ୍ରାବ (bleeding) ଯୋଗୁଁ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ । ଆଉ ଅଚେତ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଘରେ କୌଣସି ପାଣି ବା ବଟିକା ଖୁଆଇବା ପ୍ରାଣଘାତୀ ହୋଇପାରେ । ସନ୍ଦେହଜନକ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ବେଳେ ଯୋଗ୍ୟ ଜରୁରୀ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର୍ମୀଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ବିନା ରୋଗୀଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ, ପାଣି ବା ପାଟିରେ ଔଷଧ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ ।

କିଛି ହାର୍ଟ ଆଟାକ୍ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆସ୍ପିରିନ୍ (Aspirin) ଉପଯୋଗୀ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଛାତି ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ବା ଅଚେତ ହୋଇପଡ଼ିଥିବା ସବୁ ରୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ସାର୍ବଜନୀନ ଚିକିତ୍ସା ନୁହେଁ । ସେହି ସ୍ଥିତିରେ କ’ଣ ଉଚିତ୍, ଯୋଗ୍ୟ ଜରୁରୀ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର୍ମୀଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତୁ । ଔଷଧ ଖୋଜିବା ବା କୌଣସି ହ୍ୱାଟ୍ସଆପ୍ ମେସେଜ୍ ଅନୁସରଣ କରିବାରେ କଲ୍ କରିବାକୁ ଡେରି କରନ୍ତୁ ନାହିଁ । ଅନିଶ୍ଚିତତା ଥିଲେ ଆସ୍ପିରିନ୍ ଦେବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରାଯାଇପାରେ ବୋଲି ବର୍ତ୍ତମାନର ପ୍ରାଥମିକ ଚିକିତ୍ସା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କହେ । AHA ଏବଂ Red Cross 2024 ପ୍ରାଥମିକ ଚିକିତ୍ସା ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀ ।

ମୁଁ ଏଠାରୁ କାହିଁକି ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲି

ମୋ ନିଜ ପରିବାରର ଅନୁଭୂତି ହେଉଛି ଗୋଟିଏ କାରଣ ଯେଉଁଥିପାଇଁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ମୋ ପାଇଁ ଏତେ ମୂଲ୍ୟବାନ । ତେବେ ତାହା କୌଣସି ଡାକ୍ତରୀ ପ୍ରମାଣର ବିକଳ୍ପ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରୋଗୀଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା କିପରି ହେବ ତାହା ମୁଁ କହିପାରିବି ନାହିଁ ।

ମୁଁ “ଅସଫଳତା” ଶବ୍ଦ ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ବେଳେ ମଧ୍ୟ ସାବଧାନ ରହିବାକୁ ଚାହେଁ । ଯେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ପରିବାର ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ସେବା ଓ ପୁନର୍ବାସରେ ନିଜକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଦିଏ, ତଥାପି ହୁଏତ ଆଶା ମୁତାବକ ଫଳାଫଳ ମିଳିନପାରେ । ଏଥିରୁ ତାଙ୍କ ଭଲପାଇବା ବା ପରିଶ୍ରମ କେତେ ଥିଲା, ତାହା ମାପିହେବ ନାହିଁ ।

ମୁଁ ଆଶା କରୁଛି ଯେ ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳା ମାଧ୍ୟମରେ ଆମେ କିଛି ମୌଳିକ କଥା ବୁଝିପାରିବା—କୌଣସି ଏକ ଭୟଭୀତ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅପରିଚିତ ଡାକ୍ତରୀ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିବା ପୂର୍ବରୁ । ଏତିକି ବୁଝିବା ଦରକାର, ଯାହାଦ୍ୱାରା ବିପଦ ଚିହ୍ନିପାରିବା, ଡାକ୍ତରଙ୍କ ସହ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥା ହୋଇପାରିବା ଏବଂ ଜରୁରୀ ସହାୟତା ଆଡ଼କୁ ସଠିକ୍ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇପାରିବା ।

ଜଣେ ସାଧାରଣ ପରିବାର ପାଇଁ ସେହି ପରବର୍ତ୍ତୀ ପଦକ୍ଷେପରେ ଦୂରତା, ଅର୍ଥ, କାର୍ଯ୍ୟବ୍ୟସ୍ତତା ଏବଂ ସାଙ୍ଗରେ ଯାଇପାରୁଥିବା କୌଣସି ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ମଧ୍ୟ ଜଡ଼ିତ । ଏହି ପ୍ରକୃତ ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ସ୍ଥାନ ରହିଛି । ଡାକ୍ତରୀ ଶବ୍ଦ ବୁଝିବା କେବଳ ଏକ ଆରମ୍ଭ; କିନ୍ତୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ ସେବା ଓ ଯତ୍ନ ସହିତ ବଞ୍ଚିବା ଏକ ବହୁତ ବଡ଼ କାହାଣୀ ।

ଭାଗ 2 ରେ ଆମେ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ନିଜସ୍ୱ ରକ୍ତ ଯୋଗାଣ ଉପରକୁ ଫେରିବା ଏବଂ ବୁଝିବା ଯେ ହାର୍ଟ ଆଟାକ୍ ବେଳେ ପ୍ରକୃତରେ ଶରୀର ଭିତରେ କ’ଣ ଘଟେ । ଆଜି ପାଇଁ ଏହି ପାର୍ଥକ୍ୟ ମନେରଖନ୍ତୁ: ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ମାଂସପେଶୀକୁ ରକ୍ତ ଅଭାବ ହେବା, ମସ୍ତିଷ୍କରେ ରକ୍ତ ପ୍ରବାହ ବନ୍ଦ ବା ରକ୍ତସ୍ରାବ ହେବା, ଏବଂ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ସଞ୍ଚାଳନ ବନ୍ଦ ହୋଇଯିବା—ତିନୋଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ସମସ୍ୟା । ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁସାରେ ତୁରନ୍ତ ଡାକ୍ତରୀ ସାହାଯ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ ।

ଏହି ଲେଖା ସାଧାରଣ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଚେତନତା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ, କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ବା ଚିକିତ୍ସା ଯୋଜନା ନୁହେଁ । ଡାକ୍ତରୀ ଉତ୍ସ ଏବଂ ଭାରତୀୟ ଜରୁରୀକାଳୀନ ନମ୍ବରଗୁଡ଼ିକ ନଭେମ୍ବର 2026 ଅନୁଯାୟୀ ଯାଞ୍ଚ କରାଯାଇଛି । ଏହା କୌଣସି ଯୋଗ୍ୟ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପରାମର୍ଶର ବିକଳ୍ପ ନୁହେଁ ।

ସମୀକ୍ଷା ସ୍ଥିତି: ଏହା AI ସହାୟତାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ଲେଖକଙ୍କ ପ୍ରକାଶନ ସ୍ୱୀକୃତି ଥିବା ଓଡ଼ିଆ ଶିକ୍ଷାମୂଳକ ସଂସ୍କରଣ । ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାଷା ଓ ଡାକ୍ତରୀ ପରିଭାଷା ସମୀକ୍ଷା ହୋଇନାହିଁ । ଏହାର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଡାକ୍ତରୀ ସମୀକ୍ଷା (clinical review) ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୋଇନାହିଁ ।

6 ନଭେମ୍ବର 2026ର ସଂଶୋଧନ: ଭାଷା ସରଳ କରାଯାଇଛି । ହୃଦ୍‌ସ୍ପନ୍ଦନର ତାଳ, ସ୍ୱାଭାବିକ ନିଶ୍ୱାସ, AEDର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ, ସମୟ ଓ ଅନିଶ୍ଚିତତା ଜଣାଇବା ଏବଂ ଜରୁରୀ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର୍ମୀଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କଥା ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ସହ ମିଳାଇ ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି । ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଡାକ୍ତରୀ ସମୀକ୍ଷା ହୋଇନାହିଁ ।

ଦରକାରୀ ଉତ୍ସ

ବ୍ୟାଖ୍ୟା ସହିତ ଦିଆଯାଇଥିବା ଲିଙ୍କ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପୃକ୍ତ ତଥ୍ୟର ପ୍ରମାଣିକ ଆଧାର । ଭାରତୀୟ ସେବା ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ଚିକିତ୍ସା ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀରୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ: